Odnowa pokoleń

Europejskie rolnictwo coraz szybciej się starzeje, a młodych gospodarzy jest zbyt mało, by zapewnić płynną sukcesję. O przyszłości sektora zdecyduje nie wysokość dopłat, lecz skuteczność działań ułatwiających młodym rolnikom wejście do zawodu i przejmowanie gospodarstw.

Europejskie rolnictwo stoi dziś wobec jednego z najpoważniejszych wyzwań strukturalnych od dziesięcioleci. Nie jest to wyłącznie kwestia cen, dopłat czy technologii, ale przede wszystkim problem demograficzny, który stopniowo przekształca cały model funkcjonowania wsi i produkcji żywności w Unii Europejskiej. Coraz wyraźniej widać, że bez skutecznego przyciągnięcia młodego pokolenia do pracy w gospodarstwach rolnych przyszłość sektora może zostać zachwiana nie tylko ekonomicznie, ale również społecznie i innowacyjnie.

Europejskie rolnictwo starzeje się

Najbardziej niepokojącym zjawiskiem, które wyłania się z danych statystycznych opracowywanych m.in. przez Eurostat, jest systematyczne starzenie się populacji rolników. Mniej niż 10 proc. osób zarządzających gospodarstwami rolnymi w Europie ma mniej niż 40 lat, podczas gdy ponad 60 proc. przekracza wiek 65 lat. Oznacza to, że zdecydowana większość europejskich gospodarstw znajduje się w rękach osób w wieku emerytalnym lub przedemerytalnym. Starzenie się właścicieli i zarządców gospodarstw oznacza spowolnienie inwestycji, mniejszą skłonność do ryzyka oraz ograniczoną adaptację nowych technologii. Co więcej, brak młodych rolników oznacza również deficyt innowacyjności, który w dłuższej perspektywie może osłabić konkurencyjność całego europejskiego rolnictwa na rynkach globalnych.

Liczba gospodarstw spada

W całej Europie obserwuje się systematyczny spadek liczby gospodarstw rolnych. Proces ten nie jest jednak równomierny, w niektórych regionach przybiera on charakter gwałtowny, szczególnie tam, gdzie brakuje naturalnej sukcesji rodzinnej. Problem nie polega wyłącznie na tym, że młodzi ludzie nie chcą zostać rolnikami. Często barierą są również kwestie strukturalne: dostęp do ziemi, finansowanie inwestycji, a także skomplikowane mechanizmy dziedziczenia gospodarstw. W praktyce oznacza to, że wiele gospodarstw nie przechodzi płynnie z pokolenia na pokolenie, lecz stopniowo zanika lub jest konsolidowanych przez większe podmioty. Ten proces zmienia strukturę europejskiego rolnictwa, prowadząc do jego koncentracji i zmniejszenia liczby niezależnych producentów.

Wsparcie i ograniczenia

Istotną rolę w kształtowaniu przyszłości sektora odgrywa Wspólna Polityka Rolna Unii Europejskiej. Jednym z głównych narzędzi są dodatkowe płatności dla młodych rolników, które w wielu krajach sięgają około 3 proc. wartości dopłat podstawowych. W niektórych regionach Unii Europejskiej wsparcie to jest jednak znacznie wyższe, co pokazuje, że państwa członkowskie próbują różnymi metodami reagować na problem braku sukcesji pokoleniowej. Jednocześnie pojawia się pytanie, czy obecny system WPR faktycznie skutecznie rozwiązuje problem, czy jedynie łagodzi jego skutki. W praktyce bowiem nawet rozbudowane instrumenty finansowe nie zawsze są w stanie przełamać bariery strukturalne, takie jak wysokie ceny ziemi czy trudności w rozpoczęciu działalności rolniczej przez młodych ludzi.

tekst i fot. Remigiusz Kryszewski

Cały tekst można przeczytać w wydaniu 08/2026 miesięcznika „Przedsiębiorca Rolny”