Ustrój rolny i obrót państwową ziemią rolną 

W ustawie z dnia 23 stycznia 2026 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ochrony polskiego rolnictwa, ogłoszonej w Dzienniku Ustaw z dnia 12 marca 2026 r. (Dz.U. poz. 317), ustawodawca dokonał nowelizacji dwóch kluczowych aktów prawnych regulujących ustrój rolny oraz obrót państwową ziemią rolną.

Ustawa została podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 9 marca 2026 r. i mimo ograniczonego zakresu normatywnego ma istotne znaczenie systemowe, aksjologiczne i praktyczne dla funkcjonowania rynku rolnego w Polsce.

Z uzasadnienia projektu wynika, że celem nowelizacji jest zapewnienie długotrwałej ochrony polskiego rolnictwa, bezpieczeństwa żywnościowego oraz wzmocnienie pozycji gospodarstw rodzinnych jako konstytucyjnej podstawy ustroju rolnego państwa. Ustawodawca akcentuje również potrzebę ochrony ziemi rolnej jako dobra niepomnażalnego, szczególnie narażonego na spekulacyjny wykup oraz wykorzystywanie niezgodne z interesem społecznym i produkcyjnym.

Zmiana preambuły ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego

W pierwszym elementem nowelizacji ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego ustawodawca zdecydował się na zmianę brzmienia jej preambuły, nadając jej nową treść. Zgodnie z projektem oraz uzasadnieniem do ustawy ma odzwierciedlać aktualne potrzeby i zagrożenia stojące przed polskim rolnictwem. W nowym brzmieniu preambuły ustawodawca ponownie odwołuje się do konstytucyjnej zasady, zgodnie z którą podstawą ustroju rolnego Rzeczypospolitej Polskiej są gospodarstwa rodzinne, podkreślając konieczność ich trwałego rozwoju, ochrony ziemi rolnej, zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego obywateli oraz wspierania zrównoważonego rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich w ramach spójnej polityki rolnej państwa.

Uzasadnienie projektu poświęca zmianie preambuły szczególnie dużo miejsca, wyraźnie akcentując jej normatywny charakter. W uzasadnieniu do ustawy wskazano, że preambuła jako integralna część aktu normatywnego pełni istotną rolę w procesie wykładni prawa, w szczególności wykładni celowościowej. Odwołując się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego oraz poglądów doktryny, uzasadnienie podkreśla, że preambuła nie tworzy wprawdzie norm nakazowych lub zakazowych wprost, ale „ukierunkowuje” stosowanie przepisów ustawy, wyznaczając wartości i cele, które powinny być brane pod uwagę przez organy stosujące prawo.

W tym kontekście zmiana preambuły ma znaczenie wykraczające poza czysto redakcyjny zabieg. Ustawodawca wprost wskazuje, że ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego ma charakter swoistej „konstytucji polskiego rolnictwa”, a nowa preambuła ma wzmocnić ochronny i propaństwowy kierunek jej interpretacji, zwłaszcza w realiach nasilającej się presji konkurencyjnej oraz zagrożeń wynikających z międzynarodowego obrotu produktami rolnymi.

Przedłużenie wstrzymania sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa

Drugim, bardziej doniosłym praktycznie elementem nowelizacji jest zmiana ustawy z dnia 14 kwietnia 2016 r. o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Ustawodawca przedłużył obowiązywanie generalnego zakazu sprzedaży nieruchomości wchodzących w skład Zasobu do 20 lat od dnia wejścia w życie ustawy z 2016 r., co w praktyce oznacza utrzymanie tego reżimu do dnia 30 kwietnia 2036 r.

Michał KLAUZIŃSKI, TURCZA Kancelaria Radców Prawnych

fot. Tytus Żmijewski

Cały tekst można przeczytać w wydaniu 04/2026 miesięcznika „Przedsiębiorca Rolny”